علائم :
برافروختگى صورت ، كمى عطش ، گرفتگى رنگ صورت ، سفيدى زبان و لب و كم رنگ بودن ادرار، كمى مدفوع و سفيدى آن .
درمان:

گل قند عسلى با جوشانده باديان و تاجريزى از هر كدام 5 گرم براى صبح و عصر و يا انيسون 10 گرم به گل قند آميخته دهند.

نارسائى كبد در حالت صفراوى
علائم :
يبوست و گرمى و حرارت بدن ، تلخى دهان ، رنگ پريدگى چهره ، استفراغهاى سبز و زرد و گاهى تب .
درمان:

پاكسازى بدن با جوشانده هليله و مغز فلوس : اگر حرارت زياد باشد دوغ گاو نوشند: طباشير 5 گرم نرم كوبيده با رب به ميل نمايند.
نارسائى كبد در مزاج بلغمى :
علائم :
سردى بدن در لمس ، سفيد و گاهى پر رنگ بودن ادرار، قى بلغمى ، گرفتگى رنگ چهره ، درد در طرف راست ناحيه كبد.
درمان:

ماءالاصول يا افتيمون يا ماءالجبن با افتيمون و ماليدن روغن شب بو به ناحيه كبد.
نسخه مؤثر براى نيرو و قدرت كبد.
ريشه كاسنى ، تخم كشوث ، شاه تره ، بادرنجويه ، تخم خيار و خربزه ، ترنجبين ماءالشعير، آب انار، شربت غوره ، شربت آب ليمو، زرشك و عناب .

انسداد مجارى صفراوى
علل بيشمارى باعث انسداد مجارى داخل كبد مى شود از جمله ورم ، عفونت ها، چربى بيش از حد سرطان ، تومورها، كيست ها، و رسوبات و غيره و معتقدند كه آب خوردن زياد بعد از غذا مخصوصا اگر غذا چرب باشد پيامبر گرامى محمد مصطفى (صلى الله عليه و آله ) فرمود شرب الماء على اثر الدسم يهيج الداء يعنى زيادى آب خوردن بعد از غذاهاى چرب زيان آور است . حركت هاى خيلى سخت بعد از غذا و حمام و دوش آب گرفتن بعد از شكم پر.
درمان:

بر حسب علت و سبب معالجه شروع مى شود و با برطرف شدن آن مجارى باز و كبد به حالت عادى بر خواهد گشت .
بطور كلى داروهاى زير در انسداد مجارى كبدى مورد مصرف قرار مى گيرد.
روغن كرچك با ماءالاصول ، تخم خيار، تخم خربزه ، شيره كش شده با جوشانده ريشه كاسنى يا عرق كاسنى و تخم كشوث و پرسياوشان .
آب بارهنگ و آب باديان را گرفته با سكنجبين يا آب كاسنى يا سكنجبين اگر مزاج سرد باشد سكنجبين با جوشانده اسارون ، سليخه افتيمون ، تخم كرفس و انيسون آميخته بكار برند.
در مزاجهاى سرد كه انسداد كبدى همراه آن باشد از جوشانده باديان ، كاسنى ، اذخر، تخم كرفس ريشه كبر و افسنطين از هر كدام 10 گرم به مدت 7 روز به كار برده مى شود.
در گرفتگى مجراى كبدى از نرم كننده هائى (ملين نات ) مثل كبر، قسط، غافث ، روغن بادام مر، غاريقون و سكنجبين استفاده مى شود و بازكننده هائى ( مفتحات ) مثل گل خطمى ، گل شب بو، گل پنيرك بابونه ، مغز ناخنك و غيره مفيد است ، اين داروها را هم از طريق داخلى به صورت جوشانده و هم از راه خارجى به صورت ضماد و آب زن به كار مى برند.
اگر انسداد سخت و شديد باشد از 5 گرم صبر زرد محلول به آب تره استفاده ميگردد يا ريوند، مرزنجوش ، كبر از هر كدام 5 گرم نرم كوبيده با شربت گل يا گلاب صبح و عصر قبل از غذا مصرف نمايند.
تخم ترشك ، آب مرزنجوش به صورت جوشانده با شكر مفيد است .

نسخه های دیگر:

غذاها و داروهاى پاك كننده (منقى)
ريشه كاسنى براى انواع دردهاى كبدى مفيد است و در مزاجهاى گرم داورى مؤثر سكنجبين است و در مزاجهاى سرد از داروهاى گرم و عسل و گل قند و نيز در مزاجهاى گرم خارخسك جوشانده با سركه و سكنجبين و تخم ترشك و آب انار ميخوش مفيد است .
كشمش براى مزاج سرد مفيد و براى انسداد مجارى كبدى تمرهندى و كشوت نيز نافع است .
ريوند، تخم كرفس ، انيسون ، قسط، نعناع ، عرق كاسنى ، عرق جوز، اسارون ، همه مقوى كبد هستند 10 گرم از هر يك از آنها را به تنهائى به صورت جوشانده با سكنجبين مى توان مصرف نمود، داروهاى فوق بازكننده مجارى كبد نيز مى باشند.
آب آوردن شكم (آسيت )
داروهاى مؤثر بر اين بيمارى مثل معالجه و درمان (( نارسائى كبد در حالت سردى )) است .
پاكسازى بدن از جرم و رسوبات بيمارى با ايارج فيقرا ميسر است .
ترياق اربعه 5 گرم با ماءالاصول مفيد است .
زنيان و انيسون از هر كدام 5 گرم جوشانده ميل نمايند (صبح و عصر)
زنيان 5 گرم ، تخم كرفس 10 گرم جوشانده دو روز مصرف نمايند.

نسخه های دیگر:

اگر بدن ورم داشته باشد براى خروج آن از داروهاى فوق بكار برده ميشود. و داروهاى زير را هم مى توان بر بدن ضماد كرده تا در خروج ورم كمك نمايد.
بوره ارمنى را با بابونه آميخته در آب جوش حل كرده ضماد كنند يا نمك را در پيه گاو حل كرده يا زراوند گرد را در روغن سوسن و يا دارچين ، (سليخه ) و وج را كوبيده با روغن سوسن بمالند اين داروها را بهرجائى كه ورم داشته باشد اگر ماليده شود آن عضو كوچك شده و يا لاغر مى شود اين لاغر كردن را مى توان از شن داغ و گرم كه عضو در آن قرار گيرد، استفاده كرد، حتى ميتوان بيمار را لخت كرده بدن او را غير از سر، در زير شن پنهان كرد، البته بايد مراقبت كرد كه شنها خيلى داغ نباشد كه بدن بيمار را بسوزاند، آب چشمه هاى گوگرددار نيز براى لاغر كردن بدن براى دردهاى مفصلى كه با ورم تواءم باشد خيلى مفيد است ، شستن بدن در آب دريا نيز باعث لاغر شدن مى گردد.

نسخه های دیگر:

شربت هليله ، شربت گل سرخ ، شربت گل بنفشه ، براى پاكسازى بدن از املاح و جرم اضافى ، بسيار نافع است ( مثل املاح صفراوى ).
نظريه ابن سينا
مبتلايان به آب آوردن انساج ، اگر مدتى زياد انار مصرف كنند در بهبودى آنها خيلى مؤثر است يا رب انار را شربت كرده هر روز سه مرتبه ميل كنند. دادن آب ترب و سكنجبين به مدت خيلى زياد مثلا سه ماه از پيشرفت بيمارى جلوگيرى كرده گاهى ممكن است بهبودى كامل به دست آيد شير شتر نيز به همين طريق موثر است لاكن براى گرم مزاجان خوب نيست ، معتقدند كه بجاى آب و غذا فقط شير مصرف شود، شير خر هم چنين خاصيتى را داراست وليكن بايستى به مدت چند ماه داده شود بجاى شيرهاى فوق ميتوان هر روز صبح براى يك ماه اين نسخه را به كار برد.

نسخه های دیگر:

عرق گل ، عرق مورد عرق فرنجمشك ، از هر كدام نصف ليوان روزانه ميل شود. اگر روزانه 5 گرم انيسون را نرم كوبيده با عرقهاى فوق بكار برند اثرات بيشترى به دست خواهد آمد اين دستورات براى زيادى آب انساج و شكم هر دو مفيد است .
اگر آب فقط در شكم باشد و صفاق پر از مايع گرديده باشد دستورات زير مفيدتر است .
1-  پاكسازى بدن 2 كم كردن غذا و مايعات مخصوصا آب 3 دادن داروهاى مدر 4 مصرف شربت ريشه كاسنى ، تخمه كاسنى ، ريشه باديان ، تخم باديان ، تخم كرفس ، شربت ريشه كرفس ، تخم كشوث ، تخم خربزه و ترنجبين داروها را نيم كوب كرده جوشانيده ترنجبين و تخمه جات را شيره كش كرده با هم صبح ناشتا هر روز ميل نمايند (مقدار داروها هر كدام 15 گرم ، تخم خربزه و خيار از هر كدام 50 گرم ، ترنجبين 100 گرم ) داروهاى فوق را ميتوان همراه با عرق نعناع مصرف نمود شير شتر و ترياق اربعه را نيز ميتوان تواما بكار برد، آب برگ كاسنى و آب ترب با هم مفيد مى باشند.

نسخه براى زياد شدن ادرار (مدر)

بيماران مبتلا به اسيت يا مايع درون شكم ، بايستى چند ماه از خوردن آب خوددارى كرده بجاى آن عرق كاسنى بنوشند و در ضمن معالجه داروهاى زير را كه مقوى كبد است ، بكار برند:
مثل افسنطين ، تخم كشوث ، غافث ، ريشه كاسنى ، تاجريزى ، سنبل ، و ريوند خوردن روزانه 5 گرم از جوشانده برگ نيلوفر به مدت زيادى تاءثير در بهبودى بيمار خواهد داشت .
نسخه :
آب كاسنى ريشه خرفه و سكنجبين هر سه تواءم در بر طرف كردن مايع شكم مؤثر است .
آب انار گل سرخ ، غافث ، تخم كشوث و شكر يا آب انار طباشير و كاسنى و باديان و تخم كرفس و عاقرقرها و سكنجبين و يا مصطكى را با افتيمون و تخم كرفس كوبيده در سكنجبين ريخته مصرف نمائيد.

نسخه های دیگر: